Đánh giá kết quả: mọi tiêu chí đều tạo ra hành vi, kể cả hành vi không mong muốn

Chọn tiêu chí đánh giá không chỉ là chọn cách đo. Đó là chọn hành vi sẽ xuất hiện — vì người bị đánh giá sẽ tối ưu cho tiêu chí, không phải cho mục tiêu đằng sau nó.

Điều đó không phải là gian lận; đó là phản ứng hợp lý với một tín hiệu rõ ràng.

Đếm số bài

• Dễ đo, dễ so sánh, dễ báo cáo.
• Tạo động cơ chia nhỏ bài và tìm nơi đăng dễ.
• Bất lợi cho nghiên cứu dài hơi và cho công trình tiếng Việt.
• Không phân biệt bài quan trọng và bài nhỏ.

Đếm trích dẫn

• Đo mức độ được chú ý, không đo mức độ đúng.
• Bất lợi có hệ thống cho lĩnh vực hẹp và công bố không tiếng Anh.
• Cần thời gian tích luỹ nên bất lợi cho người trẻ.

Đếm sản phẩm ứng dụng

• Phù hợp với nghiên cứu ứng dụng.
• Bất lợi cho nghiên cứu cơ bản.
• Khó xác minh mức độ ứng dụng thật.
• Dễ tạo ra sản phẩm hình thức để đủ điều kiện nghiệm thu.

Đánh giá bằng đọc

• Hội đồng đọc vài công trình tiêu biểu do chính ứng viên chọn.
• Tốn thời gian, khó so sánh giữa các ngành.
• Nhưng đo được thứ mà mọi chỉ số đều bỏ sót.
• Nhiều hệ thống đang chuyển theo hướng này.

Cách giảm tác dụng phụ

• Dùng nhiều tiêu chí, không dựa vào một con số.
• Cho phép ứng viên chọn công trình tiêu biểu và giải thích.
• Ghi nhận các loại đóng góp khác: dữ liệu, phần mềm, chuyển giao, đào tạo.
• Điều chỉnh theo đặc thù ngành.

Một điều đáng nhớ

Người bị đánh giá sẽ tối ưu cho tiêu chí, không phải cho mục tiêu đằng sau nó.

Vì vậy câu hỏi khi thiết kế một tiêu chí không phải là nó đo có chính xác không, mà là: nếu ai cũng cố tối đa hoá con số này, hệ thống sẽ trông như thế nào sau năm năm?

Câu hỏi thường gặp