Con đường nghề nghiệp trong nghiên cứu

Các chặng thường gặp

1. Học viên và nghiên cứu sinh — học nghề, làm việc dưới hướng dẫn.
2. Sau tiến sĩ hoặc những năm đầu đi làm — xây hướng nghiên cứu riêng, tách dần khỏi đề tài luận án.
3. Ổn định vị trí — giảng dạy hoặc nghiên cứu chính thức, bắt đầu hướng dẫn người học và tham gia đề tài.
4. Chủ trì — chủ nhiệm đề tài, hướng dẫn nghiên cứu sinh, xây nhóm.
5. Dẫn dắt — định hướng một hướng nghiên cứu, đào tạo thế hệ sau, tham gia hội đồng chuyên môn.

Không phải ai cũng đi hết, và dừng lại ở một chặng không phải thất bại. Nhiều người có đóng góp lớn nhất ở chặng ba và bốn.

Ba điểm nghẽn thường gặp

Từ được hướng dẫn sang tự chủ

Đây là bước chuyển khó nhất. Trong nhiều năm bạn làm việc theo hướng của người khác; giờ phải tự chọn câu hỏi, tự xin nguồn lực, tự chịu trách nhiệm về việc hướng đó có dẫn tới đâu không.

Dấu hiệu chưa qua được: sau vài năm vẫn chỉ có công trình trong mạch của người hướng dẫn cũ, và chưa từng chủ trì gì.

Được hướng dẫn nghiên cứu sinh

Điểm nghẽn có tính cấu trúc: nó phụ thuộc cơ sở của bạn có đào tạo trình độ tiến sĩ ngành đó không. Người ở cơ sở không đào tạo bậc này gặp khó ở nhiều tiêu chuẩn về sau, và không giải quyết được bằng nỗ lực cá nhân.

Hướng xử lý thường thấy: đồng hướng dẫn với đơn vị khác, hoặc tham gia hội đồng để tích luỹ kinh nghiệm.

Cân đối giữa ba nhiệm vụ

Giảng dạy, nghiên cứu và quản lý. Nhận quá nhiều việc quản lý làm chậm hẳn phần công trình, và điều này thường xảy ra âm thầm — mỗi lần nhận thêm một việc nhỏ.

Những gì tích luỹ được và không tích luỹ được

Đáng phân biệt vì nó ảnh hưởng tới cách sắp xếp ưu tiên:

• Tích luỹ theo thời gian và không bù được: số năm giảng dạy, số người học đã hướng dẫn bảo vệ, chuỗi công trình có mạch. Những thứ này phải bắt đầu sớm.
• Có thể bù trong ngắn hạn: chứng chỉ ngoại ngữ, một vài học phần, giờ chuẩn của một năm.

Hệ quả thực dụng: ưu tiên nhóm thứ nhất, kể cả khi nó không cấp bách.

Các lối rẽ ngoài học thuật

Người có đào tạo nghiên cứu làm được nhiều việc ngoài trường đại học, và đây không phải phương án dự phòng:

• Nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp — nhịp nhanh hơn, nguồn lực thường tốt hơn, kết quả thấy sớm hơn.
• Quản lý khoa học — quản lý đề tài, quỹ tài trợ, đảm bảo chất lượng. Cần hiểu nghiên cứu từ bên trong nhưng công việc hằng ngày là tổ chức.
• Phân tích dữ liệu và tư vấn chính sách.
• Xuất bản và biên tập khoa học.
• Tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ.
• Truyền thông khoa học và giáo dục.

Nếu cân nhắc một trong số này, hãy bắt đầu tích luỹ từ sớm — nhận vai trò thư ký đề tài, tham gia tổ công tác, viết bài phổ biến — thay vì chuyển ngang khi đã cạn lựa chọn.

Việc nên làm mỗi năm

Dành một buổi rà lại: hướng nghiên cứu của bạn là gì trong một trang; bạn đang thiếu nhóm tích luỹ nào; và trong mười hai tháng tới bạn ưu tiên gì. Người rà đều đặn đi có chủ đích hơn hẳn người làm tới đâu tính tới đó.

Lưu ý: quy định, cơ chế và số liệu nêu trong bài do cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc công bố và thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.